حسن حسين زاده شانه چى
136
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
در همين زمان دو تن از خاندان بنى جراح ، كه اعضاى اين خاندان ، پيوسته با بنى فرات در نزاع و ستيز بودند ، به نامهاى محمد بن داوود و على بن عيسى ( وى چندينبار مقام وزارت را به دست آورد و جاى بنى فرات را گرفت ) ، در اين ديوان زير نظر وى كار مىكردند . ابو العباس در دوران رياست ديوان خراج ، به سبب دقت در محاسبهء درآمد شهرها و كشف برخى سوءاستفادههاى كارگزاران دولتى ، و مهارت خاصش در امور مالى ، دشمنان بسيارى بر ضد خود برانگيخت . « 1 » وثاقت و اطمينان خليفه المعتضد به وى در امور مالى به حدى رسيد كه حتى امور مالى مربوط به وزير را نيز زير نظر وى قرار داد « 2 » و پس از مرگ عبيد اللّه بن سليمان وزير ، در سال 288 ق ، قصد داشت منصب وزارت را به او دهد ؛ اما مخالفت برخى از درباريان ، وى را از اين كار منصرف ساخت . « 3 » چهبسا علت اين مخالفتها تشيع وى بود . در همين زمان برخى ديگر از رقيبان دربارى وى با سعايت نزد خليفه ، در صدد بودند تا وى را از منصب مهم خود بر كنار و زندانى كنند كه در اين امر توفيقى نيافتند . ابن فرات ، علىرغم اتهاماتى كه درباره سوءاستفادههاى مالى به وى نسبت مىدادند ، همچنان در كار محاسبات مالى دقيق و سختگير بود و از امضا سند اقطاعات بىجايى كه خليفه ، وزير و امراء به اطرافيان خود مىدادند ، خوددارى مىكرد و همواره بيمناك بود كه اين بخششها سبب كاهش درآمد دولت و تأخير در پرداخت مقررى سپاه و بروز آشوب شود . او حتى از امضاى سند زمينى كه خليفه به يكى از كنيزان خود بخشيده بود سرباز زد . « 4 » در ايام او درآمد دولت فزونى يافت و كاردانى و جديت او و سختگيرى در امور مالى
--> ( 1 ) . همان ، ص 191 - 193 . ( 2 ) . همان ، ص 207 . ( 3 ) . ابن كثير ، البداية و النهايه ، ج 11 ، ص 91 . ( 4 ) . صابى ، همان ، ص 199 - 202 .